|
Felç inme
Beyin ve sinir sistemin
beslenme yetersizliği sonucu ortaya çıkar. Sinir hücrelerinin
oksijensizliğe ve kan şekeri düşmesine tahammülü birkaç dakika ile
sınırlıdır. Herhangi bir sebeple (genellikle beyne kan taşıyan damarların
tıkanması, daralması) aksaması durumunda saniyeler içinde konuşma, görme,
anlama bozulabilir ve vücudun bir yarısında kuvvet azalması veya tamamen
fonksiyon kaybı olabilir.
Bu kayıp yine saatler içinde kısa sürede geçiyorsa geçici felçten
bahsedilir.
Hastalıkta (bazen felç gelmeden önce) haberci uyarıcı bulgular şunlardır:
1-Vücudun bir tarafında görülen gelip geçici uyuşma.
2-Kısa süreli baş ağrısı nöbetleri.
3-Konuşmanın bozulması veya durması.
4-Görmede geçici ani kayıplar.
5-Dengesizlik vs
Hastalığın ana sebebi beyin ve hücrelerini sulayan beyin damarlarındaki
tıkanmalardır. Daha nadir olarak beyin kanaması, beyin ve zarının
iltihapları anılabilir.
Damar tıkanmasının sebepleri ise: Bünyenin yaslanması, damarların
sertleşmesi , kan yağlarının fazlalığı , kandaki kırmızı hücrelerin
(eritrosit) çokluğu , tansiyonun yüksek seyretmesi , sigara , alkol ,
uyuşturucu gibi kötü alışkanlıklar , kalp ve damar hastalıklarına irsi
yatkınlık , şeker hastalığı , böbrek rahatsızlığı , aşırı stres , dengesiz
beslenme , düzensiz yaşama vs
Felçte Ne Yapılmalıdır?
1-Hasta apar topar hareket ettirilmemelidir.
2-Gereksiz panikle hastaya zarar verilmemeli,
3-En yakın sağlık merkezine götürülerek erken müdahale edilmelidir.
4-Bazı felçler yapılan tedavi ile zaman içinde geçer. Hem de iz bırakmadan.
5-Felcin geçmemesi durumunda ise gereksiz ümitlerle hasta hekim hekim
dolaştırılmamalıdır.
6-Tıp dışı bazı ters uygulamalara fırsat verilmemelidir.
7-Hastanın takip ve tedavisini üstlenen hekimle diyalog koparılmamalıdır.
8-Takip süreci uzun olacağı bilinerek tedbirler düzenlenmelidir.
9-Hastalığın ilk haftalarından itibaren bıkmadan, usanmadan doktor
tavsiyesine uygun fizyoterapi (masaj ve egzersiz) uygulanmalıdır.
10-Hastanın hareketlenmesi, iyileşmeye motivasyonu, yatakta döndürülmesi
(yaralar oluşmaması için) , beslenme düzeni, psikolojik ve moral durumu,
hasta yakınlarının ilgi ve desteği tedavide kullanılacak ilaç ve
metotlardan çok daha faydalı olduğu bilinmelidir.
11-Tedavide kullanılan ilaçların temel amacı felcin tekrarlama ihtimaline
karşı bünyeyi korumaktır.
12-Tansiyonu ayarlamak, kan yağlarını düşürmek, moral ve destek tedavileri
önemlidir.
13-Ağır olup da yatalak kalan hastaların hayatla ilgilerinin kopmamasına
dikkat edilmelidir.
14-Çökkün (depresif) düşünceleri gelişmesi durumunda tedavi edilmelidir.
Bilmek İstedikleriniz Felçle
İlgili Sorular Cevaplar
Felç aynı
zamanda beyin enfarktüsü olarak bilinir. Bunun sebebi nedir?
Tıpkı kalp enfarktüsünde bir kan damlasının kalbe giden damarı tıkaması
gibi, felç geçirirken de beyindeki atardamar kandaki pıhtılaşmadan dolayı
tıkanır. Damarın tıkanmasıyla, damarın gerisinde bulunan beynin çeşitli
bölgelerine oksijen akışı engellenir. Bunu sonucunda o bölgedeki beyin ve
sinir hücreleri kısa bir süre içerisinde ölür.
Felç geçirmek sadece yaşlı insanlara mahsus bir tehlike mi?
Hayır. İlerleyen yaşla birlikte risk de yükseliyor belki ama felç
olaylarında yaş ortalaması gün geçtikçe düşüyor. Çocuklar bile risk
altında.
Felç belirtileri nelerdir?
Aniden meydana gelen tek taraflı bir felç veya vücudun bir kısmının
duyarsızlaşması. Bununla beraber görme ve konuşma bozuklukları, baş dönmesi
ve şiddetli baş ağrısı da ilk belirtiler arasında.
İlk belirtilerde hastanın hemen tedavi olması neden bu kadar önemli?
Bu durumda her geçen saniye altın değerinde. Beyindeki kanama ne kadar uzun
sürerse, kişide kalıcı hasarlar yaratması veya ölümle sonuçlanması o kadar
yüksek bir ihtimal taşır. Bu yüzden ilk belirtiler gözlemlendiğinde hemen
bir doktor çağırmak çok önemlidir.
Doktor müdahalesinde ne yapılır?
Yapılan müdahalede ilk olarak hasarlı olan damar tomografi cihazıyla tespit
edilir. Buna bağlı olarak hangi hücrelerin kurtarılabileceği saptanır.
Yaklaşık olarak üç saat içerisinde tıkanmış bir damarı çeşitli ilaçların
yardımıyla temizlemek mümkün.
Lazer
terapisinin kullanıldığı doğru mu?
Bazı kliniklerde bazı hastalarda şahdamarını lazerle açmak için deneme
çalışmaları yapıldı. Bunlardan başarı elde edilmiş olsa bile bu metod henüz
uygulanmıyor ve test aşamasında.
Tıkanmış damarları açmak için genetik bir ilaç var mı?
Evet. Genetik teknoloji sayesinde elde edilen ve rt-PA şeklinde tanımlanan
genetik ilaçlar kullanılıyor. Bu ilaç, vücudun bir enzim salgılamasına ve
bu enzim sayesinde damardaki tıkanıklıkların giderilmesine yol açıyor.
Fakat bu ilacın enfarktüs geçirildikten üç saat sonra alınabiliyor. Bir yan
etki ise kanamaların oluşabilmesi. Bu yüzden bu ilaç her hasta için uygun
değil.
Felç geçirdikten sonra ne gibi yan etkiler oluşabilir?
Felç geçiren hastalarda genellikle sonradan konuşma ve görme bozuklukların
yanı sıra sersemlik gibi yan etkiler oluşabiliyor. Bazı hastalarda bu
şikayetler bir süre sonra sona ererken bazılarındaysa geçmiyor.
Felçin ciddiyeti neye göre değişiyor?
Bu enfarktüsün ne kadar hasar verdiğine bağlı. Ayrıca tedaviye ne kadar
çabuk başlanıldığı önemli.
Ölen beyin
hücrelerine ne oluyor?
Beyin hücrelerinin işleyiş tarzı o kadar ilginç ki. Şöyle ki, beyinde ölen
hücrelerin işlevini etrafındaki hücreler üstleniyor. Fakat bunun
gerçekleşebilmesi için bu hücrelerin bir an önce yeni ek görevlerine
alıştırılmaları gerekiyor. Bunun için erken terapi önemli.
Damar tıkanıklığı felç geçirmenin tek nedeni mi?
Hayır. Bir beyin kanaması sonucunda da felç geçirilebilirsiniz. Kanama ile
damarda meydana gelen basınç ile damarın yapısı bozuluyor ve işlevini
yerine getiremiyor. Kanamanın ise mutlaka durdurulması gerekir.
Damar tıkanıklığı nasıl oluşur?
Damar tıkanıklığının sebebi genelde yüksek kan basıncı ve sağlıksız bir
yaşamdır. Özellikle de damarlarda oluşan kireçlenme beyin felcinin en büyük
sebebi. Sağlıklı beslenme bol sebze ve meyve, az kırmızı et ve yağ ile felç
olma riskinizi bir hayli düşürebilirsiniz. Günde içeceğiniz bir kadeh şarap
damarlarınızı kireçlenmeye karşı koruyacaktır. Daha fazlası ise sağlığa
zarar verecektir
Beyin
kanaması nasıl oluşur?
Bazen, beynin yapısında doğuştan gelen bir bozukluk nedeniyle bir kanama
meydana gelebilir. Ayrıca kan basıncı da damarın yırtılmasına sebep
olabilir. Fakat asıl risk, damarın içinde meydana gelen tortulanmadan
dolayı damar içi alanın daralmasıyla oluşur.
Bazı ilaçların felç geçirme riskini yükselttiği doğru mu?
Amerikalı bilim adamları ephedrin maddesinin felç riskini çoğalttığını
ortaya çıkardı. Bitkisel maddelerden elde edilen ephedrin genelde öksürük
ve soğuk algınlığı ilaçlarının içeriğinde bulunuyor. Ephedrin maddesinin
aynı zamanda iştah kapatma gibi bir özelliği daha olduğundan, özellikle
diyabet ilaçlarında yüksek miktarlarda kullanılıyor.
İkinci bir felç geçirme ihtimali yüksek midir?
İstatistiklere göre hastaların %10 - %15inin bir sene sonra tekrar felç
geçiriyorlar. Bunu engellemek için aspirin gibi kanı sulandıran ilaçların
kullanılması gerekiyor. Bu tedavi yöntemi kanda oluşan pıhtılaşmayı ve
damarların tıkanmasını önlüyor
Kan
basıncınızın yükselmesini nasıl önleyebilirsiniz?
Yüksek kan basıncı her zaman felç geçirme riskini çoğaltır. Her gün düzenli
olarak kan basıncınızı ölçün veya bir doktora veya eczaneye ölçtürün.
Yüksek kan basıncına karşı birkaç öneri: 1. Yoga veya çeşitli meditasyon
yöntemlerini kullanarak stresi üzerinizden atın.
2. Kanda bulunan yüksek yağ seviyesi, damarların daralmasına bu da kan
basıncının yükselmesine neden olur. Kandaki kolesterol seviyesi mutlaka
130'un altında olmalı. Kolesterini düşük bir beslenme tek başına yeterli
olmuyorsa, kandaki yağ seviyesini düşüren ilaçlar yardımcı olabilir.
3. Sigarayı bırakın çünkü nikotin damarların daralmasına neden oluyor.
Hangi durumlarda kalıcı bozukluklar oluşur?
Genellikle beyindeki bir şahdamarın tıkanmasından dolayı kişi felç geçirir.
Tıkanan damarın gerekli bölgelere kan iletememesi durumunda o bölgelerde
hasar meydana gelir. Beyinde hasarın meydana geldiği bölgeye göre kişi
bölgesel felçler yaşayabilir. Mesela bir kolunu, bacağını veya vücudunun
yarısını kullanamaz. Bunun sebebi ise kasların beyinden herhangi bir sinyal
alamamasıdır. Refleksler tamamen yok olmasa da kasları kullanmak mümkün
değildir. Felç geçirildiğinde genellikle beynin konuşmayı etkileyen
bölümünde hasar meydana gelir ve kişide konuşma bozuklukları oluşur. Bu
durumda hasta konuşmayı tekrar öğrenmek durumunda kalır |
Sohbet
